Karol Radziszewski, Kasztanka z Marszałkiem
Karol Radziszewski Kasztanka z Marszałkiem, 2024 Akryl na płótnie · 170 × 120 cm

Reprodukcje obrazu „Józef Piłsudski na Kasztance” autorstwa Wojciecha Kossaka wisiały w niezliczonej liczbie domów w czasach II Rzeczpospolitej. Był to wyraz hołdu i szacunku do Piłsudskiego. Z tego samego powodu wisi u mnie „Kasztanka z Marszałkiem”, co na pierwszy rzut oka może wyglądać na prowokację, ale tylko na pierwszy. Już samo zamienienie tradycyjnej kolejności, kiedy to Kasztanka jest w tytule podawana jako pierwsza, a Piłsudski jako drugi, wprowadza wiele ciepła i sympatii. Marszałek kochał swoją klacz, więc na pewno by się za to nie obraził. Może potrzebowałby chwili, żeby przyzwyczaić się do przedstawienia w dolnej części obrazu, ale w ramach queerowej narracji historycznej w wykonaniu Karola Piłsudski to postać zdecydowanie pozytywna. Jest tak m.in. za sprawą decyzji o zaprzestaniu karania aktów homoseksualizmu, co wcale nie było tak oczywiste w ówczesnej Europie. Rosyjski kodeks Tagancewa z 1903 roku w artykule 516 stanowił: „Winny pederastji będzie karany zamknięciem w więzieniu na czas nie krótszy od miesięcy trzech". Niemiecki Strafgesetzbuch (StGB) z 1871 roku w paragrafie 175 kategorycznie stwierdzał: „Przeciwny naturze nierząd, do którego dochodzi pomiędzy osobami płci męskiej albo między człowiekiem i zwierzęciem, jest karany więzieniem, z możliwością utraty praw obywatelskich". Polski kodeks karny z 1932 roku, uchwalony za faktycznych rządów Piłsudskiego, nie karał stosunków homoseksualnych, chyba że nosiły one znamiona prostytucji. Niemcy złagodzili swoje prawo dopiero w 1969 roku, czyli 37 lat po Polakach i Piłsudskim. Dlatego dla mnie ten obraz to portret spokojnego człowieka, który wiele widział i zdołał przetrwać. Jego wierna klacz podnosi nozdrza, wyczuwając powiew chłodnego wiatru pośród pól. To intymna scena pełna ciepłej więzi między człowiekiem a zwierzęciem, którzy w tej jednej chwili są naprawdę wolni.

Malarz

Karol Radziszewski (ur. 1980) jest jedną z najważniejszych postaci sztuki queer w Polsce, założycielem Queer Archives Institute i laureatem Paszportu Polityki. Czyta polską historię przez queerową soczewkę, zamieniając pomnikowe postacie z powrotem w ludzi, których da się poznać bliżej, a jego prace znajdują się w zbiorach muzeów w Polsce i za granicą.

Wróć do wybranych prac